İçeriğe geçmek için "Enter"a basın

Satürn

Satürn, Güneş‘e en yakın altıncı gezegendir ve Güneş Sistemi’ndeki en büyük ikinci gezegendir. Satürn atmosfer koşulları ve dönüşü gibi birçok açıdan Jüpiter’e benzemektedir. Bu yüzden Satürn ismi de, Roma mitolojisindeki tanrı Jüpiter’in babasından gelir.

Dünya ve Satürn
Dünya’nın (mavi) ve Satürn’ün (sarı) büyüklükleri açısından kıyaslaması

Satürn’le İlgili Bilgiler

  • Satürn, Güneş‘e en yakın altıncı gezegendir ve antik uygarlıkların varlığından haberdar oldukları son gezegendir.
  • Satürn, çıplak gözle görülebilen beş gezegenden biridir. Ayrıca Güneş Sistemi’ndeki en parlak beşinci cisimdir.
  • Roma mitolojisinde Satürn, tanrıların kralı Jüpiter’in babasıdır. Büyüklükleri ve oluşumları göz önünde bulundurulduğunda da gezegenlerin bu isimleri alması uygundur. Satürn, Yunan mitolojisindeki Kronos’a denk gelir.
  • Satürn, Güneş’ten aldığı enerjiden daha fazlasını verir. Buna sebep olan şeyler gezegenin kütleçekimsel basıncı ve atmosferindeki yoğun helyum olabilir.
  • Satürn, Güneş‘in etrafında 29.4 Dünya-yılında döner.
  • Güneş Sistemi’ndeki en hızlı rüzgarlar Satürn’de esiyor. Rüzgarlar saatte 1800 km hıza kadar yükselebiliyor.
  • Satürn, Güneş Sistemi’ndeki yoğunluğu en az gezegendir. Satürn çoğunlukla hidrojenden oluşuyor ve yoğunluğu sudan bile daha az. Hidrojen katmanları gezegenin merkezine doğru yoğunlaşır ve sonunda sıcak, metal bir iç çekirdek oluşturur.
  • Satürn’ün 150’den fazla uydu ve uyducuğu vardır. Bunların hepsi buzla kaplıdır ve en büyükleri de Titan ile Rhea’dır. Ayrıca Enceladus uydusunun da buzla kaplı yüzeyinin altında okyanuslar olduğu düşünülüyor.
  • Satürn’ün uydusu Titan, Jüpiter‘in uydusu Ganymede‘den sonra Güneş Sistemi’ndeki en büyük uydudur. Titan’ın çoğunlukla nitrojenden oluşan karışık ve yoğun bir atmosferi var. Ayrıca uydu, buz ve kayalarla kaplı. Titan’ın donmuş yüzeyinin üzerinde metan gölleri bulunuyor ve düzlükleri de donmuş nitrojenle kaplı. Bu koşullarda bile yaşama ev sahipliği yapması mümkün ama buradaki herhangi bir yaşam Dünya‘dakinden oldukça farklı olurdu.
  • Satürn, soluk sarı bir renkte görülüyor, çünkü üst katmandaki bulutlarında amonyak kristalleri bulunuyor.
  • Satürn’ün bir gaz devi olduğu sanılıyordu, ancak biliminsanları hidrojen ve helyumla çevrili bir katı çekirdeği olduğunu düşünüyor.
  • Satürn ve Jüpiter’in toplamı Güneş Sistemi’ndeki gezegensel kütlenin %92’sini oluşturuyor.
  • 11,700°C ısısıyla Satürn’ün merkezi çok sıcak değil.
  • Satürn’ün Güneş‘ten uzaklığı 1.424.600.000 km.

Satürn, Güneş Sistemi’nde en kolay tanınabilecek gezegenlerden biri. Nedeni de çok açık. Aslında, diğer gaz devi gezegenlerin de halkalarının bulunmasına rağmen, hiçbiri Satürn’ünkinin büyüklüğüne ve güzelliğine ulaşamıyor.

Satürn, antik uygarlıkların bilebildiği son gezegendi. Ayrıca, modern zamanların da en az anlaşılan gezegenlerinden biri.

Satürn’ün Atmosferi

Satürn’ün atmosferi %96 hidrojen ve %4 helyumdan oluşuyor. Ayrıca eser miktarlarda amonyak, asetilen, etan, fosfin ve metan da bulunuyor. Atmosfer yaklaşık 60 km kalınlığında. Saatte 1800 km’ye ulaşan hızlarıyla Güneş Sistemi’nin en hızlı rüzgarları Satürn’de esiyor.

Jüpiter‘inkiler kadar belli olmasa da, Satürn’ün de yatay uzanan bulut desenleri vardır. Dahası, bu şerit şeklinde uzanan bulutlar gezegenin ekvatorunda, kutuplarına göre daha geniştir. Bu bulut desenler, 1970’lerdeki Voyager misyonlarına kadar bilinmiyordu. O zamanlardan beri teknoloji, bu şeritleri Dünya‘dan görmemizi sağlayacak kadar gelişti.

Satürn’ün atmosferiyle alakalı başka ilginç şeyse beyaz noktalar. Bunlar, tıpkı Jüpiter’in Kırmızı Devi gibi birer fırtına. Ancak çok daha kısa sürüyorlar. Hubble Uzay Teleskobu, bunları 1990’da gözlemledi; ancak 1981 yılındaki Voyager gezegenin yanından geçerken bir fırtına yoktu. Eldeki verilere bakılarak bu fırtınaların dönemsel olduğu söylenebilir. Yaklaşık olarak Satürn yörüngesini her tamamlayışında gerçekleşiyorlar.

Satürn’ün İçi

Satürn’ün içinin Jüpiter‘in içindeki üç katmana çok benzediği düşünülüyor. En iç katmandaki katı çekirdek Dünya’nın 10-20 katı kütleye sahip. Bu katı çekirdeği sıvı metal hidrojen sarıyor. En dış katmansa moleküler hidrojenden oluşuyor. Satürn’ün ve Jüpiter’in iç katmanları arasındaki en büyük farklılığın dıştaki iki katmanın kalınlığı olduğu düşünülüyor.

Satürn de Jüpiter gibi Güneş‘ten aldığından iki buçuk kat daha fazla radyasyon yayıyor. Bunun sebebi Kelvin-Helmholtz mekanizması. Gezegenin yüksek kütlesi kütleçekimsel basıncı yüzünden enerji yaratıyor. Ancak kütle Jüpiter‘deki gibi bu enerjinin tek sorumlusu değil. Biliminsanları helyum yağmurlarının sürtünmesinin fazladan enerjiyi açıklayabileceğini düşünüyor.

Satürn’ün eşsiz bir özelliği de Güneş Sistemi’nin en az yoğunluğa sahip gezegeni olması. Her ne kadar katı bir iç çekirdeği olsa da gezegeni saran gazdan dış katmanlar yoğunluğu 687 kg/m3‘e düşürüyor. Yani Satürn, sudan bile hafiftir.

Yörüngesi ve Dönüşü

Satürn’ün Güneş‘ten ortalama uzaklığı 1.43 x 109 km. Yani Satürn, Dünya‘nın Güneş’e olan uzaklığından 9.5 kat daha uzakta. Bu uzaklığın sonucunda Güneş ışınlarının Satürn’e ulaşması 1 saat 20 dakika sürüyor. Satürn’ün bu uzaklığı göz önünde bulundurulduğunda, gezegende bir yıl 10.756 Dünya-günü veya 29,5 Dünya-yılı sürüyor.

.0560 yörünge basıklığıyla Merkür ve Mars‘ı takip ederek bu konuda en büyük üçüncü. Bu basıklığın sonucu olarak gezegenin günberisi ve gün ötesi arasındaki fark 1.54 X 108 km.

Satürn’ün 26.73’lük eksen eğikliği Dünya’nınkine oldukça yakın. Bu yüzden Satürn’de de Dünya’daki gibi mevsimler var. Ancak uzaklığı nedeniyle Satürn, çok daha az Güneş ışığı alıyor ve dolayısıyla mevsimler arasındaki fark çok daha az.

Satürn’ün kendi etrafında dönüşüyse oldukça Jüpiter’inkine benziyor. Kendi etrafındaki dönüşünü 10 saat 45 dakikada tamamlayarak Güneş Sistemi’nde Jüpiter‘in ardından en hızlı dönen gezegen oluyor.

Satürn’ün bir başka özelliğiyse gezegenin tamamının aynı hızda dönmemesi. Bunun sebebi de Satürn’ün çoğunlukla gazdan oluşması.

Satürn’ün Halkaları

Satürn’ün halkaları gezegenin en öne çıkan özelliği. Büyük oranda milyarca küçük buz parçasından ve az miktarda tozdan oluşuyor. Bu da neden halkaların Dünya‘dan görülebildiğini açıklıyor. Çünkü buz, güneş ışığını yüksek oranda yansıtır.

Satürn’ün halkaları yedi sınıfta inceleniyor: A, B, C, D, E, F, G. Dünya’dan gözlenebilenler ise genellike A, B, C. Aslında her halka da kendi içinde daha ince halkalardan oluşuyor. Dahası halkalar arasında boşluklar da var. A ve B halkaları arasındaki  4700 km’lik Cassini, bu boşlukların en büyüğü.

Satürn’ün halkalarını açıklayan genelgeçer kurama göre, Satürn’ün orta boyuttaki uydularından biri yörüngesi gezegene yaklaşınca kütleçekimsel gelgit nedeniyle parçalandı ve Satürn’ün halkalarını oluşturdu.

Kaynak 1