İçeriğe geçmek için "Enter"a basın

Plüton

Plüton, Güneş‘e en yakın ikinci cüce gezegendir ve 1930’daki keşfinden 2006’ya kadar Güneş Sistemi’ndeki gezegenlerden biri sayılmıştır. Ayrıca Eris’le birlikte en büyük cüce gezegenlerdendir.

Dünya ve Plüton
Boyutları bakımından Dünya (solda) ve Plüton (solda)

Plüton’un Uyduları

Plüton’un beş uydusu vardır. Plüton’dan uzaklıklarına göre bunlar: Charon, Styx, Nix, Kerberos ve Hydra’dır. Charon en büyük uydudur ve Plüton’a kütleçekimsel kilitlidir. Yani uydunun her zaman aynı yüzü gezegene dönüktür. Dünya ve uydusu Ay arasında da böyle bir ilişki vardır.

Charon o kadar büyüktür ki Plüton-Charon zaman zaman çifte gezegen veya ikili sistem olarak da düşünülür.

Plüton'un Uyduları
Plüton’un Uyduları: Charon, Styx, Nix, Kerberos and Hydra

Plüton Hakkında Bilgiler

  • Plüton 18 Şubat 1930’da Lowell  Gözlemevi’nden Clyde Tombaugh tarafından keşfedildi. Keşfinden 76 yıl sonra yeniden sınıflandırılana kadar Plüton, Güneş etrafındaki yörüngesinin üçte birini tamamlamamıştı bile.
  • 2006 yılında Plüton gezegen sınıfından cüce gezegen sınıfına geçirildi. Buna, Uluslararası Astronomi Birliği’nin ‘gezegen’ tanımlamasını şu şekilde değiştirmesi neden oldu:
  • Bir yıldız çevresinde yörüngesi olan,
  • Bir gezegenin uydusu durumunda olmayan,
  • Sabit bir şekle sahip olabilmesini engelleyecek güçleri alt edebilecek yeterlilikte bir kütleçekimine sahip olmasını sağlayacak kütle ve bundan dolayı hidrostatik denge şekline sahip ve yörüngesinin civarını temizlemiş olan,

gök cismine gezegen denir.

  • Gezegenin ismi Roma mitolojisinde yeraltı dünyasın tanrısı olan Plüton’dan gelir. Yunan mitolojisindeki karşılığı Hades’tir. Bu ismi öneren Oxford, İngiltere’den 11 yaşındaki Venetia Burney’dir.
  • Plüton 246.04 Dünya-yılında Güneş‘in etrafını döner.
  • Plüton’un beş uydusu vardır: Charon, Styx, Nix, Kerberos ve Hydra. Son iki uydu isimlendirilmeden önce S/2011 (134340) 1 ve S/2012 (134340) 1 olarak biliniyordu.
  • Plüton birçok uydudan çok daha küçüktür. Plüton keşfedildiğinde, oradaki bir gezegenin Jüpiter kadar büyük olacağını tahmin eden bilimsel çevreyi oldukça şaşırtı. Ganymede, Titan, Callisto, Io, Europa, Triton ve Ay uyduları Plüton’tan daha büyüktür. Plüton, Ay’ın çapının %66’sına ve kütlesinin %18’ine sahiptir.
  • Güneş’in Plüton’a etkisi, Ay’ın Dünya’ya olan etkisi kadardır. Bunun sebebi gezegenin Güneş’ten 5.945.900.000 km uzakta olmasıdır.
  • Eris ya da Plüton en büyük cüce gezegendir. 12 kilometrelik hata payı ile Eris 2.326 km çapında ve 20 kilometrelik hata payıyla Plüton 2.368 km çapındadır. Plüton’daki atmosfer, gezegenin gerçek boyutunun hesaplanmasını zorlaştırır.
  • Biliminsanları Plüton’un %50–70 kayadan ve %30–50 buzdan oluştuğunu düşünüyor.
  • Plüton’un kaya çekirdeğinin etrafının su buzundan mantoyla çevrili olduğu ve yüzeyde de nitrojen bulunduğu sanılıyor.
  • Plüton’un çekirdeği, çapının %70’ine denk geliyor. Yani çekirdeği yaklaşık olarak 1.700 kilometredir.
  • Plüton’un zaman zaman atmosferi vardır. Plüton oval yörüngesinde Güneş‘e yaklaştığında yüzeyindeki buz çözülür ve nitrojen, metan ve karbon monoksitten oluşan bir atmosfer meydana getirir. Güneş’ten uzaklaşınca da bu atmosfer yeniden donar.

Plüton Hakkında Bilgiler

Plüton 1930’da Clyde Tombaugh tarafından keşfedilen cüce gezegendir. Tombaugh, Uranüs ve Neptün‘ün yörüngelerindeki bozulmalara neden olan X Gezegeni olarak adlandırılan bilinmeyen bir gezegeni ararken Plüton’u buldu.

Bir hafta arayla çekilen gece gökyüzü görüntülerini karşılaştırırken muhtemelen hareket ettiğini düşündüğü soluk bir nokta gördü. Daha sonra elde edilen görüntülerle de hareket eden nesne doğrulandı ve Dünya çapında alınan önerilerin ardından gezegen 1 Mayıs 1930’da Plüton olarak isimlendirildi.

Plüton, Neptün’ün yörüngesinin ötesinde uzanan ve buz parçacıklarından oluşan bir alanda bulunuyor. Bu bölgeye de Kuiper Kuşağı deniyor. Gökbilim tarihinde önemli bir yer edinen gezegenlikten cüce gezegenliğe geçirilmesi olayının da etkisiyle bu bölgede bulunan nesnelere plütoid, plütonsal veya plütonumsu da denir. Kuiper Kuşağı denen buzlu bölge Güneş Sistemi’nin erken dönemlerinde oluşmuştur. Burada bulunan buzların hepsi küçük de değildir.

Genellikle Eris’in ardından en büyük cüce gezegen olarak kabul edilse de Plüton’un 2302 km olan çapı Ay‘ın üçte ikisi kadardır. 1.31 x 1022 kg olan kütlesi de Ay’ın altıda birine denk gelir. Plüton Jüpiter‘in dört büyük uydusu Io, Ganymede, Europa ve Callisto‘nun yanı sıra Satürn‘ün Titan‘ından ve Neptün‘ün Triton’undan da küçüktür.

Güneş etrafındaki yörüngesini yaklaşık 246 Dünya-yılında tamamlayan Plüton’un günberisi 4.44 x 109 km ve günötesi 7.37612 x 109 km’dir. Cüce gezegen Güneş‘e yaklaştığında nitrojen, metan ve karbon monoksitten oluşan bir atmosfer meydana gelir ve Güneş’ten uzaklaşınca atmosfer donarak cüce gezegenin yüzeyini kaplar.

Plüton kendi etrafındaki dönüşünü 6.39 Dünya-gününde tamamlar. Ayrıca Venüs ve Uranüs gibi ters yörüngesi vardır, yani diğer gezegenlerin aksi yönde döner. 122.5° eksen eğikliği aslında cüce gezegenin yan döndüğü anlamına gelir. Bunun sonucunda da aşırı derecede farklı mevsimsel değişimler oluşur.

Cüce gezegenin keşfinden neredeyse 50 yıl sonra 1978 yılında, Plüton’un ilk uydusu keşfedildi. Cüce gezegenden 19.640 km uzaktaki Charon, Plüton’un yaklaşık yarısı kadardır. Yapılan görüntülemelere göre Charon beyazken, Plüton kırmızıdır. Bu, yüzeylerinin farklı maddelerden oluştuğunu gösterir.

Plüton ve Charon
Yeni Ufuklar Uzay Aracı’ndan Plüton ve Charon

2005 yılında Hubble Uzay TeleskobuNix ve Hydra olarak isimlendirilen iki yeni uyduyu daha keşfetti. Bunlar Charon’a göre cüce gezegenden çok daha uzaktalar.

Kaynak 1