İçeriğe geçmek için "Enter"a basın

Neptün

Neptün, Güneş’e en yakın sekizinci gezegendir ve Güneş Sistemi’nin son gezegenidir. Kütle olarak en büyük üçüncü gezegen olsa da Neptün, çap olarak dördüncü sırada yer alır. Mavi renginden dolayı gezegene denizlerin tanrısı olan Neptün’ün ismi verilmiştir.

Dünya ve Neptün
Dünya (solda) ve Neptün (sağda)

Neptün Hakkında Bilgiler

  • Neptün’ün Güneş etrafındaki dönüşü 164.8 yıl sürer. 1846’daki keşfinden beri Neptün ilk tam yörüngesini 11 Temmuz 2011’de bitirmiştir.
  • Neptün, Jean Joseph Le Verrier tarafından keşfedilmiştir. Neptün, çıplak gözle görülemediği için antik uygarlıkların bilmediği bir gezegendi. Keşfinden sonra gezegene Le Verrier denilmiştir. Fakat çok kısa bir sürede bu isim terk edilerek Neptün kabul edilmiştir.
  • Neptün, Roma mitolojisinde denizlerin tanrısıdır. Yunan mitolojisindeki karşılığı Poseidon’dur.
  • Neptün, Jüpiter’in ardından en geniş kütleçekimine sahip gezegendir.
  • Neptün’ün yörüngesi Güneş’ten yaklaşık 30 astronomik birim uzaktadır. Yani Dünya‘nın Güneş‘e uzaklığının 10 katı uzaktadır.
  • Neptün’ün en büyük uydusu Triton, gezegen keşfedildikten sadece 17 gün sonra keşfedilmiştir.
  • Neptün’de, Jüpiter’in kırmızı devini andıran bir fırtına vardır. Dünya boyutundaki bu fırtına Büyük Kara Leke olarak bilinir.

    Büyük Kara Leke
    Büyük Kara Leke
  • Neptün’de Küçük Kara Leke olarak bilinen başka bir fırtına da vardır. Boyutu da Dünya’nın uydusu Ay kadardır.
  • Neptün kendi ekseninde çok hızlı döner. Gezegenin ekvator bulutlarının dönüşü 18 saat sürer. Neptün’de farklı noktaların farklı hızlarda dönmesinin sebebi gezegenin katı olmamasıdır.
  • Neptün’e yaklaşan tek uzayaracı Voyager II’dir. 1989 yılında gerçekleşen bu ziyaretle gezegenin, yakından kaydedilmiş görüntüleri elde edilmiştir. Sinyallerin Voyager II’den Dünya‘ya ulaşması 246 dakika sürmüştür.
  • Neptün’de iklim canlıdır. Üst atmosferi büyük fırtınalar kasıp kavururken yüksek hızlı güneş rüzgarları da saatte 1,340 km hıza ulaşır. En büyük fırtına ise 1989’da gözlemlenen ve 5 yıl süren Büyük Kara Leke’dir.
  • Diğer dış gezegenler gibi Neptün’ün de halkaları vardır. Bu soluk halkaların buz parçacıklarından ve karbon bazlı bir maddeyle kaplı toz tanelerinden oluştuğu düşünülüyor.
  • Neptün’ün 14 uydusu vardır. Bu uyduların en büyüğü yüzeyinin altından buz nitrojen ve toz parçacıkları saçan Triton’dur. Neptün’ün büyük kütleçekim kuvvetine yakalanmış Triton, Güneş Sistemi’ndeki en soğuk yerlerden biridir.
  • Neptün’de ortalama yüzey sıcaklığı -214°C’dur.

Neptün Hakkında Diğer Bilgiler

Bilimsel keşifler yapıldığında bazen övgüyü kimin alacağı da tartışma konusu olur. Neptün’ün keşfi de buna bir örnek teşkil eder. 1781’de Uranüs‘ün keşfinin ardından biliminsanları gezegenin yörüngesinde bazı dalgalanmalar fark etti. Bu dalgalanmaları açıklamak için de henüz gözlemleyemediğimiz başka bir gezegen olabileceği kuramını sundular.

1845’te İngiliz gökbilimci John Couch Adams bu henüz bilinmeyen gezegenin konumunu hesapladı. Çalışmasını Kraliyet Akademisi’ne sunsa da pek ilgi uyandıramadı. Ancal bir yıl sonra Fransız gökbilimci Jean Joseph Le Verrier, Adams’ınkilere çok benzeyen hesaplamalar yaptı. İki bağımsız insanın hesaplamalarının çok yakın olması üzerine bilimsel topluluk Adams ve Le Verrier’nin işaret ettiği bölgede kayıp gezegenin izini sürmeye başladı. 23 Eylül 1846’da Alman gökbilimci Johann Gall, Adams’ın belirttiği ancak Verrier’nin hesaplamalarına daha yakın olan bir yerde gezegeni gözlemledi.

Adams & Le Verrier
Adams & Le Verrier

Le Verrier ulusarası itibara kavuşurken bir yandan da yeni bir tartışma başladı. Bir taraf Adams’ı diğer tarafsa Le Verrier’yi savunsa da aslında bu iki biliminsanının kendileri tartışmanın bir parçası olmamışlardı. Zamanla iki taraf da yatışınca, keşif iki biliminsanına da mal edildi.

Voyager II’nin 1989 yakın uçuşuna kadar Neptün hakkında pek az şey biliniyordu. Bu misyon Neptün’ün halkaları, atmosferi, uyduları ve dönüşü hakkında yeni bilgiler edinmemizi sağladı.

Neptün’ün Atmosferi

Neptün’ün üst atmosferi %80 (H2) hidrojen, %19 helyum ve eser miktarda metandan oluşuyor. Uranüs‘teki gibi Neptün’deki mavi rengin sebebi atmosferde bulunan metan. Çünkü metan kırmızıya karşılık gelen dalgaboylarını emerken diğerlerini yansıtır. Fakat Uranüs’ten farklı olarak Neptün koyu mavi bir renge sahip. Bunun sebebi de atmosferde bulunan başka bileşimler olmalı.

Neptün’de iki önemli hava olayı gözlemlenmiştir. Bunlardan ilki Voyager II’nin geçişi sırasında görülen Kara Leke. Bu, Uranüs‘ün Kırmızı Dev’iyle benzerlik gösteriyor. Fakat bu fırtınalar arasındaki fark, süreleri. Jüpiter’deki yüzyıllardır devam ederken, Neptün’deki fırtına Voyager II’den 4 yıl sonra oraya bakan Hubble Uzay Teleskobu tarafından görülemedi.

Voyager II’nin gözlemlediği diğer hava olayı da Scooter olarak isimlendirilen beyaz bir fırtına sistemi. Bu tarz fırtına sistemleri Kara Leke’ye göre çok daha küçük ve kısa ömürlüdürler.

Diğer gaz devlerinde olduğu gibi, Neptün’de de atmosferde enlemsel uzanan şeritler gözlemlenir. Bu şeritlerde görülen bazı rüzgar hızları saatte 2100 km’ye kadar ulaşmıştır. Bunlar Güneş Sistemi’ndeki en hızlı rüzgarlar arasındadır.

Neptün’ün İçi

Neptün’ün içi de Jüpiter’inki gibi iki katmandan oluşur: Çekirdek ve manto. Katı çekirdek, Dünya‘nın 1.2 katı kütleye sahiptir. Manto ise su, amonyak ve metandan oluşan son derece sıcak ve yoğun bir sıvıdır. Manto, Dünya’nın kütlesinin on ila on beş katı arasındadır.

Neptün ve Uranüs’ün içleri benzeşse de dışarı yaydıkları ısı farklıdır. Uranüs, Güneş‘ten aldığı ısıyı ancak yayarken; Neptün, Güneş’ten aldığı ısının 2,6 katını yayar. Bunu daha iyi anlamak için şunu düşünün: Neptün ve Uranüs’ün yüzey sıcaklıkları hemen hemen aynıdır, ancak Neptün %40 daha az güneş ışığı alır. Ayrıca bu büyük iç ısı da, üst atmosferde bulunan aşırı rüzgarlara güç sağlayan şeydir.

Dönüşü ve Yörüngesi

Neptün’ün keşfiyle Güneş Sistemi’nin büyüklüğü iki katına çıktı. Ortalama 4.50 x 109 km’lik yörünge mesafesiyle Neptün, güneş ışınlarını 4 saat 40 dakikada alıyor. Bu, Neptün’de bir yılın 165 Dünya-yılına denk olduğu anlamına da gelir.

Neptün’ün .0097’lik yörünge basıklığı Venüs‘ünkinin ardından en küçüktür. Bu basıklık Neptün’ün yörüngesinin neredeyse daire olduğunu söylüyor. Neptün’ün günberisi 4.46 x 109 ve günötesi 4.54 x 109 km. Aradaki fark %2’den daha az.

Neptün de diğer gaz gezegenler gibi karasal gezegenlere kıyasla çok hızlı dönüyor. Yaklaşık 16 süren dönüşü sayesinde Neptün, Güneş Sistemi’nde en kısa güne sahip gezegenlerden biri.

Neptün’ün 28.3° olan eksen eğikliği, Dünya‘nın 23.5° olan eksen eğikliğine oldukça yakın. Bu eksen eğikliği sayesinde Neptün de, her ne kadar Güneş‘ten çok uzak olsa da, mevsimleri yaşıyor.

Neptün’ün Halkaları

Şu anda Neptün’ün 14 uydusu olduğunu biliyoruz. Bu uydulardan biri büyük ve küresel. Triton olarak isimlendirilen bu uydunun, Neptün’ün kütleçekim alanına hapsolmuş bir cüce gezegen olduğu sanılıyor. Bu yüzden gezegenin doğal uydusu değildir. Bunun kanıtı da Triton’un Neptün’e ters yörüngesidir. Triton, Neptün’ün kendi etrafındaki dönüşünün aksi yönde dönüyor. -235° C ısısıyla Triton, Güneş Sistemi’ndeki en soğuk yer.

Düzenli UydularıNaiad, Thalassa, Despina, Galatea, Larissa, Neptune XIV ve Proteus
Düzensiz Uyduları Triton, Nereid, Halimede, Sao, Laomedeia, Psamathe ve Neso

Neptün’ün üç büyük halkası vardır: Adams, Le Verrier ve Galle. Bu halka sistemi diğer gaz gezegenlerininkilerden de soluktur. Hatta bu halkalardan bazıları o kadar soluktur ki bir bütün olmadıkları bile düşünülmüştür. Ancak Voyager II, çok soluk da olsalar bu halkaları görüntülemiştir.

Neptün'ün Halkaları
Voyager II’nin görüntülemesiyle Neptün’ün Halkaları

Kaynak 1