İçeriğe geçmek için "Enter"a basın

Nebula (Bulutsu)

Nebula, uzaydaki devasa gaz ve toz bulutur. Nebulalar, ölen bir yıldızın süpernova patlamasıyla etrafa saçılan gaz ve tozdan oluşur. Yeni bir yıldızın oluşmaya başladığı yerlerde de başka bir nebula türü gözlemlenir.

Nebulalarda Yıldızlar Nasıl Oluşur?

Nebulalar çoğunlukla hidrojen ve helyumdan oluşan gaz ve toz bulutlarıdır. Etraftaki gaz ve toz genişlemeye devam etse de bir süre sonra kütleçekimin etkisiyle bir araya gelir. Bir araya geldikçe oluşan yığın da gittikçe büyür ve kütleçekimi güçlenir.

Sonunda bu gaz ve toz bulutu o kadar yoğunlaşır ki kendi kütleçekimi altında çöker. Bu çöküş yığının merkezindeki maddenin ısınmasına sebep olur ve bu sıcak çekirdek bir yıldızın hayatının başlangıcı haline gelir.

Nebulalar Nerede?

Nebulalar, yıldızlararası uzay olarak adlandırılan bölgelerde bulunurlar. Dünya‘ya en yakın nebula, Helis Nebulası’dır. Muhtemelen Güneş‘e benzeyen ölen bir yıldızın kalıntısıdır. Dünya’dan uzaklığı 700 ışık yılıdır. Yani eğer ışık hızında seyahat edebiliyor olsaydınız, oraya gitmeniz 700 yıl sürerdi.

Nebula Türleri Nelerdir?

Dağınık Nebulalar

Nebulaların birçoğu dağınık nebuladır; yani belli başlı sınırları yoktur. Dağınık nebulalar da kendi içinde üçe ayrılır:

  1. Salma nebulası
  2. Yansı nebulası
  3. Karanlık nebula

Salma nebulası, değişik şekillerde ışık saçan iyonize gaz bulutudur. Bunlara, iyonize hidrojen anlamına gelen HII bölgeleri de denir. Yansı nebulası ise yansıttığı ışık dolayısıyla bu ismi almıştır. Işığın kaynağı nebulanın kendisinden ziyade yakınındaki yıldızlardır. Karanlık nebulalarsa yakınında bir ışık kaynağı olmayan yarı saydam bulutsulardır.

Halka Nebulası
Halka Nebulası bir salma nebuladır.
Cadı Başı Nebulası
Cadı Başı Nebulası, bir yansı nebulasıdır.

Gezegensel Nebulalar

Gezegensel nebulalar, düşük kütleli yıldızların hayatlarının son aşamalarının birer kalıntılarıdır. Dev yıldızlardan bazıları güçlü güneş rüzgarları nedeniyle dış katmanlarının bir kısmını kaybederler ve yıldızın çekirdeği beyaz cüce olarak ortada kalır. Yıldızların doğduğu bölgelerde, salma nebulalarınkine benzer şekilde sıcak beyaz cüce de etrafındaki gaz bulutlarını aydınlatır. Ancak bu nebulalar daha yoğun ve küçüktür.

Gezegensel nebula isminin kullanılmasının sebebi; bunları ilk kez gözlemleyen gökbilimcilerin yıldızları gezegenlerden ayırt etmede zorlanmalarıdır. Güneş‘imizin de oluşumundan 12 milyar yıl sonra bir gezegensel bulutsu üretmesi bekleniyor.

İstiridye Nebulası
İstiridye Nebulası olarak da bilinen NGC 1501, bir gezegensel nebuladır.

Süpernova Kalıntıları

Süpernova, yüksek kütleli bir yıldızın yaşamını tamamlayıp patlamasıyla oluşur. Yıldızın merkezindeki nükleer füzyon sona erdiğinde, yıldız çöker. İçeriye çöken gazlar ya sekerler ya da yıldızın merkezinde aşırı derecede ısınarak dışarı doğru genişlerler. Dışarı doğru genişleyen gazlar süpernova kalıntılarını oluştururlar.

Süpernova kalıntıları, salma nebulalarının farklı bir türüdür. Süpernova kalıntılarından kaynaklanan optik ve X-ışını emisyonlarının çoğu iyonize gazdan kaynaklansa da, radyo emisyonunun büyük bir miktarı, senkrotron emisyonu adı verilen termal olmayan bir emisyon şeklindedir. Bu emisyon, manyetik alanda titreşen yüksek hızlı elektronlardan kaynaklanır.

Yengeç Nebulası
Yengeç Nebulası, bir süpernova kalıntısıdır.

Önemli Nebulalar

  • Atbaşı Nebulası
  • Barnard İlmiği
  • Bumerang Nebulası
  • Deniz Kulağı Nebulası
  • Eskimo Nebulası
  • Halka Nebulası
  • Helis Nebulası
  • Karınca Nebulası
  • Karina Nebulası
  • Kartal Nebulası
  • Kedi Gözü Nebulası
  • Kırmızı Kare Nebulası
  • Kum Saati Nebulası
  • Orion Nebulası
  • Pelikan Nebulası
  • Rozet Nebulası
  • Tarantula Nebulası
  • Tilki Kürkü Nebulası
  • Yengeç Nebulası

Kaynak 1