İçeriğe geçmek için "Enter"a basın

Bir Kara Delik İlk Kez Görüntülendi

Dünya çapındaki sekiz radyo teleskobunun kullanılmasıyla bir kara delik ilk kez görüntülendi.

Gökbilimciler uzayın en gizemli nesnelerinden biri olan kara deliklerin bir görüntüsünü yakalamayı başardı. Görüntüde Dünya‘dan 55 milyon yıl uzaktaki Messier 87 galaksisinin merkezindeki kara deliğin etrafında dönen gaz ve toz bulutu görülüyor.

Işık bile kendisinden kaçamadığı için kara deliğin bizzat kendisini görmüyoruz. Ancak gökbilimcilerin bu gözlemi sayesinde olay ufkunun sınırlarını görebiliyoruz ki zaten bunun ötesinde, yani kara deliğin içinde bilinen tüm fizik yasaları çöküyor.

Bu görüntüyü sağlayan Olay Ufku Teleskobu (Event Horizon Telescobe – EHT) Dünya’da bulunun sekiz teleskoptan ve 200 biliminsanının çalışmasından oluşuyor. Olay Ufku Teleskobu yöneticisi ve Harvard Üniversitesi araştırmacısı Sheperd Doeleman “Kara delikler evrendeki en gizemli nesnelerdir. Görülemeyeceğini düşündüğümüz şeyi gördük. Hatta resmini bile çektik.” dedi.

Kara Delik
Bir kara delik ilk kez görüntülendi.

Görüntü kara deliğin toplanma diskine ilk kez göz atabilmemizi sağlıyor. Bu bulanık halka, içindeki canavarı yani kara deliği besleyen materyali uzaydan topluyor.

Kara deliğin etrafındaki disk neredeyse ışık hızında dönüyor ve kara deliğe düşmeden önce milyarlarca dereceye kadar ısınıyor. EHT de diskteki bu parçacıkların yaydığı radyasyonu toplayarak bu ilk kara delik görüntüsünü oluşturdu.

Kara deliğin alt kısmının hilal gibi belirginleşmesinin nedeni, diskin Dünya‘ya yakın olan tarafının daha hızlı dönmesi ve daha çok parlaması. Bu bulanık diskin ötesindeki karanlık ise olay ufkunun sınırları. Yani bunun ötesinden geri dönüş yok, ışık bile bundan kaçamaz.

Kara Deliğin Elementleri
Kara Deliğin Elementleri

Kara delikler Albert Einstein‘ın görelilik kuramının bir öngörüsüydü. Ancak kendisi bile gerçekten bunların var olup olmadığı konusunda şüpheye düşmüştü. O zamandan beri biliminsanları gerçekten de kara deliklerin orada bir yerlerde olduğuna dair pek çok kanıt biriktirdiler.

Kara delikler küçük, uzak ve karanlıklar. Onları görüntüleyebilecek teleskobun gücü Ay‘daki bir simidi göstermeye yetecek kadar güçlü olmalı. Bir zamanlar bunun imkansız olduğu düşünülüyordu. EHT, Dünya’daki sekiz radyo teleskobunun verisini kullanarak bunu aşmayı başardı.

2017 yılında gözlemler başladığında EHT’nin iki hedefi vardı. İlki Samanyolu Galaksisi‘nin merkezindeki, dört milyon Güneş‘in kütlesine denk bir kara delik olan Sagittarius A idi. Görüntüyü oluşturan ve ikinci hedef olansa M87 galaksisinin merkezindeki süper kütleli kara delikti.

Birkaç kıtada bulunan sekiz radyo teleskobunun ekibi atom saatleri kullanarak eşzamanlı çalıştılar ve 2017’de gökyüzünün açık olduğu bir gün gerekli veriyi topladılar. Tek bir gecede toplanan bu verinin miktarı Büyük Hadron Çarpıştırıcısı‘nın bir yılda topladığı veriye denk. Verinin Güney Kutbu’nda toplanan kısmının gönderilmesi için aylarca süren Antarktik kışının bitmesi beklendi.

Olay ufkunda, ışık bir döngü olacak şekilde bükülür. Eğer orada olabilseydiniz, kendi kafanızın arkasını görebilirdiniz. Olay ufukları Einstein‘ın Genel Görelilik Kuramı‘na da önemli bir sınama olanağı sunuyorlar: Kara deliklerin halesi yuvarlak bir görüntü sunmalıdır ki bu da görüntüde doğrulanıyor.

EHT Görüntüsü Ne Diyor

Yine de tüm bu gözlemler kara deliğin içi hakkında herhangi bir veri sunmuyor. “Kara delik olay ufku değildir; olay ufkunun da ardındaki şeydir. … Bu görüntü bize kara deliğin içinde ne olduğunu söylemiyor.” diyor EHT üyesi Ziri Younsi.

Hollanda’daki Radboud Üniversitesi’nden Heino Falcke de “Benim için önemli olan bu sınırı aşıp aşamayacağımız. Olabilir de, olmayabilir de. Bunu kabullenmek zorundayız.” diyor.

Kaynak 1