İçeriğe geçmek için "Enter"a basın

Güneş

Güneş, Güneş Sistemi’ndeki en büyük gök cismi olarak merkezde yer alır. Güneş sistemindeki kütlenin %99’unu oluşturan Güneş, Dünya’ya en yakın yıldızdır. Güneşin dış katmanı ortalama 5500 derecedir. Çekirdeğindeki ısıysa 15 milyon dereceye kadar yükselir.

NASA’ya göre Güneş tarafından üretilen enerjiye ulaşabilmek için her saniye 100 milyar ton dinamit patlatmak gerekir. Samanyolu Galaksisi‘ndeki 100 milyar yıldızdan biri olan Güneş’in galaksi merkezine uzaklığı 250.000 ışık yılıdır. Güneş tipik bir G2 yıldızıdır. G kategorisindeki yıldızların sıcaklığı 5000-6000 K arası değişir ve rengi beyaz-sarı arasıdır.

Güneş Nasıl Oluştu?

Güneş 4.6 milyar önce solar nebula olarak sınıflandırdığımız bir gaz bulutundan Güneş Sistemi’ndeki diğer gezegenlerle beraber oluştu. Kütleçekimiyle çökmeye başlayan nebula zamanla düzleşti ve bir disk haline dönüştü. Maddenin çoğu da merkezde birikerek bugünkü Güneş’i oluşturdu. Güneş o kadar büyük ki içine 1.3 milyon Dünya sığabilir.

Güneş Nasıl Yanar?

Yanmaktan kastedilen kimyasal tepkime olabilir. Kimyasal tepkime sürecinde madde o kadar ısınır ki ışık saçmaya başlar. Örneğin akkor lambalarda ince teller ısınarak ışık yaymaya başlar. Fakat Güneş’in yanmasıyla kastedilen nükleer reaksiyondur.

Güneş’in içindeki madde nükleer füzyona uğrar; yani atomların çekirdekleri çarpışır ve birleşirler. Bu nükleer reaksiyon çok fazla nükleer enerji ortaya çıkarır. Bu, tıpkı kimyasal tepkimede ateşin kimyasal enerjiyi ortaya çıkarması gibidir. Nükleer reaksiyon sonucunda da kimyasal tepkimede olan olur ve ısınan madde ışık saçar.

Güneş’in yanmasını sağlayan temel etken nükleer reaksiyondur. İki hidrojen atomu birleşerek helyum çekirdeği oluşturur. Bu reaksiyonun olabilmesi için başka bir elemente gerek yoktur. Gereken tek şey hidrojen çekirdeğine büyük miktarda enerji verilmesidir. Böylece pozitif yüklü çekirdeğin itici etkisinden kurtularak nükleer kuvvetin etkisine maruz kalabilirler. İşte bu enerji de Güneş’in devasa kütleçekiminden gelir.

Güneş Nasıl Hareket Eder?

Güneş, Güneş Sistemi’ndeki tüm diğer gök cisimleriyle beraber Samanyolu Galaksisi’nin etrafında saatte 828.000 km hızla döner. Fakat bu hızda bile galaksinin etrafındaki dönüşü 230 milyon yıl sürer. Samanyolu, ortası şişkin spiral bir galaksidir. Dört ana kolu ve diğer küçük kolları vardır. Güneş sistemimiz de Orion kolunda yer alır. Samanyolu Galaksisi‘nin çapı 100.000 ışık yılıdır ve Güneş de galaksinin merkezinden 28.000 ışık yılı uzaklıktadır.

Güneş kendi eksenindeyse 24.47 günde döner. Fakat Güneş’in tamamı aynı hızda hareket etmez. Kutuplara yaklaştıkça kendi ekseninde dönüş hızı 38 güne kadar çıkar. Ancak Güneş sıvı, katı ya da gaz değil plazma haldedir. Plazma hali, ısıtılan ya da güçlü bir elektromanyetik güce maruz kalan gaz tarafından oluşturulur. Bu da atomlardaki veya moleküllerdeki elektronların sayısını düşürür veya arttırır; böylece de iyon denilen pozitif veya negatif yüklü parçacıklar oluşur ve eğer varsa molekül bağları da çözülür. Plazmaların toplam yükü kabaca nötrdür.

Güneşin Katmanları Neler?

Çekirdek: Güneş’in merkezinde çekirdek vardır ve buradaki ısı, kütleçekimi ve basınç nedeniyle 15 milyon dereceye kadar ulaşır. Burada hidrojen atomları birbirleriyle çarpışıp helyum atomları oluştururlar. Bu olaya nükleer füzyon denir. Gazlar ısındıkça atomlar yüklü parçacıklar olurlar ve gazı plazma haline dönüştürürler. Burada güneşin enerjisi üretilir ve ışıma bölgesine iletilir.

Işıma Bölgesi: Çoğunlukla gama ışını foton ve nötrinolardan oluşan enerji çekirdekten ışıma bölgesine taşınır. Fotonlar burada 1000 yıldan 1 milyon yıla kadar güneşin yüzeyine ulaşmak için beklerler. Enerji radyasyon ya da ışımayla taşıma bölgesine iletilir.

Taşıma Bölgesi: Konveksiyon katmanı veya taşıma bölgesinde ışıma bölgesinden gelen enerji ısıyla yükselir ve yüzeye ulaşır.

Güneşin Katmanları
Güneşin Katmanları

Fotosfer: Fotosfer ya da ışık küre yüzeyin başladığı yerdir. Taşıma bölgesinden 500 km yüksekliğe ulaşan fotosfer Güneş’in görece en soğuk yeridir ve bizim Güneş’e baktığımız gördüğümüz yerdir.

Kromosfer: Güneş’in dış katmanlarından ilki olan kromosfer Güneş tutulmaları sırasında ince pembe bir çember olarak görünür. Bu rengin sebebi ise bolca bulunan hidrojendir.

Korona: Korona plazma ışıklarının yayınmasıyla oluşan, Güneş’in etrafındaki beyaz alandır.

Güneş Neyden Oluşur?

Gökbilimciler Güneş üzerinde yaptıkları araştırmalar sonucu 67 kimyasal element belirlediler. Bundan fazlası da olabilir; fakat bugünkü teknolojimizin tespit edemeyeceği kadar küçük oranlarda. İşte Güneş’i oluşturan elementlarden en çok bulunan 10 tanesi:

ElementMiktar (Kütleye Oranlı)
Hidrojen71.0
Helyum27.1
Oksijen0.97
Karbon0.40
Nitrojen0.096
Silikon0.099
Magnezyum0.076
Neon0.058
Demir0.014
Sülfür0.040

Güneş, Dünya’dan Ne Kadar Uzakta?

Güneş, Dünya’dan 150 milyon kilometre uzakta yer alır. Eğer Güneş bir basketbol topu kadar olsaydı, Dünya bir toplu iğne başı kadar ve Güneş’ten 30.5 metre uzakta olurdu. Basketbol topunun olduğu yerde, bir teleskobunuz olmadan toplu iğne başını göremezdiniz.

Güneş ve Dünya arasındaki mesafeyi anlamanın bir başka yolu da Güneş’e sürdüğünüzü düşünmenizdir. Eğer gerçekten bunu yaptığınızı ve saatte 80 kilometre hızla gittiğinizi düşünürsek Güneş’e varmanız 176 yıl sürerdi. Işığın bile Güneş’ten Dünya’ya ulaşması 8 dakika sürüyor. Evrende ışıktan daha hızlı bir şey omadığını düşünürsek Güneş’in gerçekten de çok uzakta olduğunu anlayabilirsiniz.

Güneş Nasıl Tutulur?

Güneş tutulmaları Ay’ın Güneş’in önüne geçerek hemen hemen Güneş’le aynı boyuttaymış izlenimi yaratarak Güneş’ten gelen ışığı kapamasıdır. Gerçekte Güneş çok daha uzakta ve Ay’ın 64.3 milyon katı büyüklüktedir.

Güneş Tutulması

Ay, Dünya’nın etrafını bir ayda döner ve eğer bu dönüşü Dünya’yla Güneş’in arasına denk gelirse dolunayda Güneş tutulması olur. Ay tutulması da benzer şekilde fakat Dünya Güneş’le Ay’ın arasına girdiğinde olur.

Her ay Güneş tutulması gerçekleşmez; çünkü Dünya ve Ay’ın yörüngeleri belli bir açıyla eğimlidir. Çoğu zaman tutulmanın gerçekleşebilmesi için Ay ve Güneş birbiri üzerine denk gelmez. Yine de insanların fark ettiğinden daha çok tutulma gerçekleşir:

  • Genellikle kısmi olsa da her yıl iki Güneş tutulması olur.
  • Yılda iki kez yarı gölgesi Ay tutulması gerçekleşir. Bunlarda Ay tamamen karanlığa gömülmez.
  • Herhangi bir yılda (Güneş ve Ay birlikte) yedi tutulma gerçekleşebilir. 1935 yılında dördü kısmi, biri tam olmak üzere beş Güneş tutulması gerçekleşmiştir.

Ortalama olarak her onsekiz ayda bir gözle görülebilir bir Güneş tutulması gerçekleşir.

Güneş’le İlgili Sorular

Güneş Ne Kadar Geniş?
Güneş 1,392,000 kilometre genişliğindedir. Ağırlığınıysa 2’nin ardına 30 sıfır ekleyerek kilogram cinsinden bulabilirsiniz.

Güneşin Ağırlığı Ne Kadardır?
Güneş, 2,000,000,000,000,000,000,000,000,000,000 kilogram ağırlığındadır.

Güneş’in Kütlesi Nedir?
Güneş’in kütlesi Dünya’nınkinin 300,000 katıdır. Kütle, bir nesnedeki maddenin miktarıdır. Ağırlık ise kütleçekimine bağlı olarak değişir. Ağırlık ve kütle konusunda daha fazla bilgi için buraya tıklayabilirsiniz.

Güneş’e Kaç Ay Sığar?
Güneş’in içine 64.3 milyon Ay sığar.

Güneş’e Kaç Satürn Sığar?
Güneş’in içine 1600 Satürn sığar.

Güneş’e Kaç Plüton Sığar?
Güneş’in içine 250 milyon Plüton sığar.

Güneş Dolunay’dan Kaç Kat Aydınlıktır?
Güneş, dolunaydan 600.000 kat daha aydınlıktır.

Güneş’te Ağırlığınız Ne Kadar Olur?
Ağırlıktaki farklılıktan salt kütleçekiminden kaynaklacağını düşünüp Güneş’in kütleçekiminin Dünya’nınkinin 28 katı olduğunu düşünürsek, Güneş’teki ağırlığınız Dünya’dakinin 28 katı olurdu.

Güneş Nasıl Bitecek?

Güneş içindeki hidrojeni nükleer füzyonla helyuma dönüştürerek yanar. Hidrojen miktarı azaldığındaysa Güneş’in ölümü başlar. Güneş’te biriken helyum kararsızlaşır ve kendi ağırlığı altında çöker. Böylece çekirdek ısınıp yoğunlaşarak Güneş’in büyümesine ve kırmızı deve dönüşmesine neden olur. Yapılan hesaplamalara göre Güneş o kadar büyüyecek ki Merkür, Venüs ve belki Dünya’nın bile yörüngesini içine alacak.

Dünya, Güneş’in büyümesinden kurtulabilse bile kırmızı devin sıcaklığı gezegeni kavuracak ve yaşamı imkansız hale getirecek. Kırmızı dev haline gelmiş Güneş’in artık 120 milyon yıllık bir ömrü kalır. Ama bu görece kısa sürede çok şey gerçekleşir. İlk önce Güneş’in içinde biriken helyum şiddetle yanacak ve çekirdeğin %6’sı, Güneş’in kütlesininse %40’ı dakikalar içinde karbona dönüşecek.

Sonrasında Güneş şimdiki boyutunun on katı büyüklüğüne küçülecek ve ışığı 50 kat azalacak. Bu sırada sıcaklığı günümüzdekinden biraz daha az olacak. Sonraki 100 milyon yılda Güneş çekirdeğindeki helyumu yakmaya devam edecek ve hızla büyüyüp parlaklaşacak.

Sonraki 20 milyon yılda Güneş tamamen karasızlaşacak ve termal palslarla kütlesini kaybetmeye başlayacak. Bunlar yaklaşık her 100.000 yılda bir olacak ve her seferinde Güneş’i daha da parlaklaştırarak şimdikinin 5000 katı parlak bir hale getirecek.

Bu noktada Güneş ya Dünya’yı da yutacak ya da yaşamı tamamen imkansızlaştıracak. Dış gezegenlerse büyük oranda değişecek ve buzulları eriyip yüzey okyanuslarını oluşturacak. 500.000 yıl sonra Güneş kütlesinin yarısını kaybetmiş olacak ve gezegensi bir bulut (ing. planetary nebula) oluşturacak. Bu gezegensel bulutsu 10.000 yılın ardından dağılacak ve geriye bir beyaz cüce kalacak. Beyaz cücenin ölmesiyse trilyonlarca yıl sürecek.

Güneş tamamen öldüğünde bir süpernova ya da kara delik oluşturamayacak çünkü yeterince ağır değil. Güneş her ne kadar bize büyük gibi görünse de diğer yıldızlar da göz önünde bulundurulduğunda görece küçük bir kütleye sahiptir. Güneş’in yaşamı böylece bir beyaz cücenin yanıp sönmesiyle sona erecek.

Güneş'in Boyutu
Güneş diğer gezegenlerle kıyaslandığında. (En soldaki Güneş.)

Kaynak 1
Kaynak 2
Kaynak 3
Kaynak 4
Kaynak 5
Kaynak 6
Kaynak 7