İçeriğe geçmek için "Enter"a basın

Güneş Tutulması

Güneş tutulması, Ay’ın Dünya ile Güneş arasına girerek Güneş ışınlarının Dünya’ya ulaşmasını engelleyip Dünya’ya gölge düşürmesi olayıdır.

Ay‘ın gölgesi tüm Dünya‘ya gölge düşürecek kadar büyük olmadığından, Dünya’nın her zaman belirli bir kısmına düşebilir. Bu alan da tutulmalar sırasında değişir; çünkü hem Dünya hem Ay sürekli hareket halindedir. Dünya hem kendi ekseni hem de Güneş‘in etrafında dönerken, Ay da Dünya’nın etrafında döner. Bu yüzden Güneş tutulmaları Dünya’yı dolaşıyor gibidir.

Güneş Tutulması Hakkında Bilgiler

  • Güneş, Dünya ve Ay’ın geometrisine bağlı olarak her yıl 2 ila 5 Güneş tutulması gerçekleşir.
  • Ay, Güneş’i sadece Güneç tacı görünecek şekilde kapadığında tam Güneş tutulması gerçekleşir.
  • Tam Güneş tutulması her 1-2 yılda bir gerçekleşir. Diğer tutulmalara göre daha nadirdir.
  • En uzun Güneş tutulması 7.5 dakika sürebilir.
  • 18 yıl 11 günden sonra neredeyse aynı tutulma gerçekleşir. 223 kavuşum ayından oluşan bu sürece saros döngüsü denir.
  • Tam Güneş tutulması sırasında, tam tutulmanın gerçekleştiği yerlerde hızlı değişimler gerçekleşir. Sıcaklık hızla düşer ve bölge karanlığa gömülür.

Güneş Tutulması Türleri

Güneş Tutulması Türleri
Güneş Tutulması Türleri
  • Tam Güneş Tutulması: Ay, Güneş’i tamamen kapadığında tam Güneş tutulması gerçekleşir. Tam tutulma ancak dar bir koridordan izlenebilir. Bu koridor dahilindeki insanlar için Güneş tamamen kapanır ve yalnızca Güneş tacı görünebilir.
    Ayrıca Baily’s Beads veya elmas yüzük etkisi olarak bilinen bir olay da gerçekleşir. Bu olayda Güneş ışınları Ay üzerindeki vadileri aydınlatmaya başlar ve eğer Güneş etkinse Güneş patlamaları ve döngüleri görülebilir.

    Elmas Yüzük Etkisi
    Elmas Yüzük Etkisi ve Baily’s Bead

    Güneş tutulmaları Dünya‘dan her zaman bu kadar rahat izlenemiyordu. Çünkü geçmişte Ay, Dünya’ya daha yakındı ve yıldızı tamamen kapatıyordu. Ancak Ay’ın yörüngesi gittikçe uzaklaştığı için şu an çok uygun durumda. Gelecekte Ay uzaklaşmaya devam edecek ve belki de hiç Güneş tutulması gerçekleşmeyecek.

  • Halkalı Güneş Tutulması: Ay, yörüngesinde her zamankinden daha uzaktaysa Güneş’i tamamen kapatamayabilir. Güneş’in bir halka şeklinde göründüğü bu tutulmalara halkalı Güneş tutulması denir.
    Halkanın görünmesi süresi 5-6 ila 12 dakika arasında değişir. Sadece halkanın göründüğü sürede dahi Güneş’e çıplak gözle bakılmamalıdır.
  • Parçalı Güneş Tutulması: Dünya, Ay’ın yarı gölgesindeyken; Ay, Güneş’i kapatırsa parçalı Güneş tutulması gerçekleşir. Dünya’dan bakıldığında Güneş’in tamamen kapanmadığı görülür. Bu tutulma sırasında, Dünya’daki konuma göre neredeyse tam tutulmadan küçük bir tutulmaya kadar farklı gözlemler yapılabilir.
    Gölge - Yarı Gölge

Güneş Tutulması Nasıl İzlenir?

Öncelikle kesinlikle Güneş‘e doğrudan, güneş gözlüğüyle, röntgen filmiyle veya benzeri bir şeyle bakmamalısınız. Çünkü 150 milyon kilometre uzakta da olsanız Güneş ışınları hala çok güçlü ve morötesi ışınlar gözünüzdeki değerli hücrelere zarar verir.

Tutulmayı izlemek için Güneş filtresi olan dürbünlerden veya teleskoplardan yararlanabilirsiniz. Güneş filtresi olmadan bu cihazları kullanmak, ışınları gözünüze odaklayacağından ciddi zarar görmenize neden olabilir.

Ancak muhtemelen en ucuz yollar internetten izlemek veya Güneş tutulması gözlüğü satın almaktır. Satın alacağınız Güneş tutulması gözlüğü ışınların %99.9’unu engelleyebilir. Bu ucuz gözlüklerin kalitesini Güneş’ten başka bir yere bakarak sınayabilirsiniz. Eğer gözlüğünüz yeterince iyiyse hiçbir şey görmemelisiniz. Yalnızca Güneş‘e baktığınızda büyük turuncu bir küre ve siyah arkaplan görmelisiniz.

Güneş Tutulması Nasıl Hesaplanır?

Güneş tutulmaları, yukarıda bahsedildiği gibi saros döngüsü kullanılarak bulunabilir. Yani gerçekleşen bir tutulmanın üstüne 18 yıl 11 gün eklenir. Daha kesin bir yöntem olarak da formüllerden ve tablolardan yararlanılır.

Güneş Tutulması Ne Zaman Olacak?

Parçalı Güneş Tutulması5-6 Ocak 2019
Tam Güneş Tutulması2 Temmuz 2019
Halkalı Güneş Tutulması26 Aralık 2019
Halkalı Güneş Tutulması21 Haziran 2020
Tam Güneş Tutulması14 Aralık 2020
Halkalı Güneş Tutulması10 Haziran 2021
Tam Güneş Tutulması4 Aralık 2021
Tam Güneş Tutulması20 Nisan 2023
Halkalı Güneş Tutulması14 Ekim 2023
Tam Güneş Tutulması 8 Aralık 2024

Kaynak 1
Kaynak 2
Kaynak 3
Kaynak 4