İçeriğe geçmek için "Enter"a basın

Barnum Etkisi

Barnum veya Forer etkisi, birçok insana uyabilecek bir ifadeden kişisel bir anlam çıkarmaya dayalı bir öznel doğrulamadır. Örneğin:

Diğer insanların sizi beğenip sevmesini istiyorsunuz ancak siz kendinize eleştirel yaklaşıyorsunuz. Bazı kişilik özelliklerinizde olumsuzluklar olsa da, diğer iyi özelliklerinizle onları telafi edebiliyorsunuz. Henüz avantaja dönüştürmediğiniz büyük bir kapasiteniz var. Zaman zaman, doğru şeyi mi yaptığınızı yoksa doğru kararı mı verdiğinizi düşünüyorsunuz.

Bunun bir astroloji kitabında yazıp yazmadığını merak ediyorsanız, yazmış olabilirler. Bunlara Barnum ifadeleri denir. Bu tarz şeyler fal bakan insanların yaygın kullandığı sözlerdir. Birinin inandığı kişilik envanterinde böyle ifadeler olduğunda, kişi bunları ve böylece bu ifadeleri ona ulaştıran aracı doğrular. Eğer psişik bir seans sırasında kişi bu yorumları duyarsa doğruluğunu kabul eder ve bununla birlikte bunları kendisine söyleyen kişinin özel güçleri olduğunu da kabul eder.

Barnum etkisi de en çok da olumlu ifadeler için geçerlidir. “Hata yapan insanlara zarar vermeyi düşünüyorsun.” gibi olumsuz ifadeleri insanlar, kendilerine uysa da kabul etmezler. Bu yüzden Barnum ifadeleri genellikle yukarıdaki gibi olumlu anlam taşıyan ifadeler için kullanılır.

Barnum etkisi gözlemlenebilir bir gerçekle örtüştüğünde daha da iyi çalışır. Örneğin, üzerinizde “Beni öp.” yazılı bir tişört varsa, “şen şakrak ama zamanı geldiğinde de ciddi olduğunuz” gibi bir ifade kullanılabilir. Astrologlar ve medyumlar genellemeler konusunda ustadırlar ve tepkilerinizden de geri bildirim alırlar. “Kurbanın” bir ifadeye tepki verdiği fark edildiğinde, hemen onunla ilgili başka genellemeler üretilir.

Çarpıcı Bir Barnum Etkisi Örneği

ABD’de bir öğretmen, “Koca Ed” isimli birisi için profesyonellerce bir burç yorumu yaptırdı. Bu yorumları çoğaltıp öğrencilerine dağıttı ve her birinin kendilerine özel burç yorumu olduğunu söyledi. Daha sonra öğretmen öğrencilerine metni çalışmak için 30 dakika süre verdi. Öğrenciler, bu burç yorumlarını çok beğendiler. Hatta bazı şüpheciler bile burç yorumlarının gerçek olabileceğini düşündü.

Öğrenciler, herkeste aynı burç yorumu olduğunu öğrendiklerindeyse hayrete düştüler. Hatta bazıları üzüldü. Ama dahası var. Bu burç yorumu asıl ismi Edmund Kemper III olan ve “Koca Ed” olarak da bilinen 1970lerdeki bir seri katile aitti. 15 yaşına gelmeden Koca Ed, büyükanne ve büyükbabasını öldürmüştü. Daha sonra, annesi ve annesinin bir arkadaşını öldürmeden önce altı kadın otostopçuyu öldürüp parçalamıştı. Ed, ayrıca bir nekrofildi.

Kaynak 1

Kaynak 2

Kaynak 3