İçeriğe geçmek için "Enter"a basın

Einstein’ın Asansör Düşünce Deneyi Yine Kanıtlandı

Albert Einstein, modern bilimsel düşüncede o kadar etkili bir insandır ki kuramları ve fikirleri sayısız araştırma için başlangıç noktası olmuştur. Einstein’ın öne sürdüğü fikirlerinin hatta varsayımlarının bile onlarca yıl sonra doğruluğu kanıtlanmaya devam ediyor. Bunlardan biri Einstein’ın ünlü asansör düşünce deneyi. Çalışmalar Einstein‘ın genel görelilik kuramında kilit öneme sahip olan denklik prensibinin doğrulanmasıyla sonuçlandı.

Einstein, gedankenexperimentleri veya düşünce deneylerini sadece düşünerek bulduğu fikirlerini ortaya çıkarmak için kullandı. Einstein’ın asansör düşünce deneyinde de bir insan dış dünyadan yalıtılmış şekilde asansörün içinde durmaktadır. Asansör aniden hareket etmeye başlarsa bunun sebebi Dünya’nın kütleçekimi midir yoksa asansörün hızla yukarı çıkması mıdır ayırt edilemez. Asansörün içindeki kişi ya da cisim aynı şekilde ivmelenir.

Araştırmada bu deneyin farklı bir yönü olan “Asansörün yani ivmelenen nesnenin içindeki cisimlerin hepsi de aynı ivmelenmeyi yaşar” önermesi sınandı.

ABD’deki Ulusal Standartlar ve Teknoloji Enstitüsü’nden (NIST) biliminsanları birbirinden ayrı çeşitli atom saatlerini karşılaştırarak bu düşünceyi kanıtlayabildiler. Biliminsanları Dünya’yı Güneş‘in kütleçekimsel alanında serbest düşüşte olan bir cisim olarak düşündüler. Birbirlerine göreli özellikleri değişmese de, asansörün içindeki her cismin aynı ivmelenmeyi hissedeceği fikrini sınamak istediler. Buna lokal konum değişmezliği (LPI) denir.

Biliminsanları Dünya’nın çeşitli yerlerindeki onlarca atom saatinin ‘tik’lerini karşılaştırdılar. Nature Physics’te yayınlanan çalışmaya göre 15 yıllık veri toplama sürecinin sonunca hiçbir farklılık bulunamadı. Saatlerin birbirleri arasındaki fark 0.00000022 ve eksi 0.00000025 arasında değişiyordu ki bu çok küçük sayı sıfıra çok çok yakındır. Yani hidrojen ve sezyum atom saatleri Güneş‘in kütleçekimsel alanında serbest düşüşte olan asansörde (Dünya’da) birbirleriyle eşzamanlanmış şekilde kaldılar.

NIST Asansör Deneyi

Dünya’nın yörüngesi tam bir yuvarlak olmadığından yani Güneş’e uzaklığı değiştiğinden saatler farklılaşan kütleçekimsel alanlardan geçtiler. Sonuç olarak evrendeki farklı konumlardan geçseler de parçacıklar aynı şekilde davrandılar.

Einstein‘ın da düşündüğü gibi lokal konum değişmezliği evrenin temel özelliklerinden biridir.  NIST, LPI’yi sıfıra daha da yakın bir değerde bulabilmek daha hassas atom saatleri yapmaya devam ediyor. Çünkü LPI, parçacıkların kütlesi gibi diğer birçok değerin hesaplanmasında kullanılır ve bu yüzden evrenin temel bir özelliğidir. Değeri ne kadar iyi hesaplanabilirse diğer hesaplamalar da o kadar doğru olur.

Kaynak 1
Kaynak 2
Kaynak 3